LỜI DẪN

Có những chân lý chỉ được nhận ra khi thế giới thay đổi. Có những nguyên lý chỉ trở nên rõ ràng khi những cách nghĩ cũ không còn đủ sức lý giải thực tiễn. Và cũng có những học thuyết chỉ thực sự ra đời khi khoa học đứng trước yêu cầu phải trả lời những câu hỏi mới của thời đại.

Trong bối cảnh chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo, toàn cầu hóa và những biến động ngày càng sâu rộng của kinh tế thế giới, cộng đồng doanh nghiệp đang phải đối mặt với một thực tế: môi trường kinh doanh không còn vận hành theo những quy luật ổn định như trước. Sự thay đổi diễn ra nhanh hơn, phức tạp hơn và có tác động sâu sắc hơn đến mọi quyết định quản trị. Nhận thức đúng bản chất của những thay đổi đó là bước khởi đầu để xây dựng một tư duy quản trị mới.

Xuất phát từ tinh thần ấy, Viện Nghiên cứu Tài chính, Đầu tư và Hợp tác, Thương mại Đông Nam Á (SEAFIT) chính thức giới thiệu tới cộng đồng chuỗi nghiên cứu “36 Định đề nền tảng của Học thuyết Tài chính Thông minh SEAFIT – Tư tưởng, Nguyên lý – Phương pháp luận”.

Đây là chương trình nghiên cứu dài hạn nhằm từng bước công bố những định đề nền tảng về tài chính, đầu tư, quản trị doanh nghiệp và phát triển hệ sinh thái kinh doanh trong kỷ nguyên AI. Mỗi định đề là một mệnh đề khoa học được trình bày ngắn gọn, sau đó được luận giải bằng cơ sở lý luận, thực tiễn và giá trị ứng dụng đối với doanh nghiệp.

Chúng tôi mong muốn chuỗi bài viết này không chỉ cung cấp thêm một góc nhìn học thuật, mà còn mở ra một diễn đàn trao đổi giữa các nhà khoa học, nhà quản lý, doanh nhân và những người quan tâm đến sự phát triển bền vững của doanh nghiệp Việt Nam.

Mở đầu cho chuỗi nghiên cứu là Định đề số 1: “Biến động là trạng thái bình thường của thế giới kinh doanh hiện đại.”

Đây là định đề khởi nguồn của toàn bộ Học thuyết Tài chính Thông minh SEAFIT. Bởi chỉ khi nhìn nhận đúng bản chất của thế giới kinh doanh ngày nay, chúng ta mới có thể xây dựng những nguyên lý quản trị phù hợp, phát triển năng lực thích ứng và kiến tạo những giá trị bền vững trong tương lai. SEAFIT trân trọng giới thiệu cùng quý độc giả ĐỊNH ĐỀ SỐ 1: “Biến động là trạng thái bình thường của thế giới kinh doanh hiện đại”

Nội dung định đề: Trong thế giới kinh doanh hiện đại, biến động không còn là hiện tượng bất thường mà đã trở thành trạng thái vận hành bình thường của hệ thống kinh tế. Vì vậy, năng lực thích ứng với biến động là điều kiện tiên quyết để doanh nghiệp tồn tại, phát triển và tạo dựng lợi thế cạnh tranh bền vững.

Giải thích ý nghĩa

Trong một thời gian dài, nhiều doanh nghiệp xây dựng chiến lược trên giả định rằng môi trường kinh doanh tương đối ổn định và những biến động lớn chỉ xuất hiện theo chu kỳ. Cách tiếp cận này từng phù hợp khi tốc độ thay đổi của công nghệ, thị trường và chính sách còn chậm.

Tuy nhiên, bước sang thế kỷ XXI, đặc biệt dưới tác động của toàn cầu hóa, chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo, biến đổi khí hậu, những biến động địa chính trị và sự thay đổi nhanh chóng của hành vi tiêu dùng, môi trường kinh doanh đã chuyển sang một trạng thái hoàn toàn khác.

Biến động không còn là một sự kiện đặc biệt xảy ra theo từng giai đoạn, mà trở thành đặc tính thường trực của hệ thống kinh tế. Doanh nghiệp phải đối mặt đồng thời với nhiều loại biến động diễn ra liên tục, ở nhiều cấp độ và có khả năng tương tác lẫn nhau.

Nhận thức được bản chất này là bước khởi đầu để xây dựng tư duy quản trị phù hợp với thời đại.

Cơ sở lý luận và thực tiễn

Định đề này được xây dựng trên cơ sở kế thừa nhiều thành tựu nghiên cứu trong các lĩnh vực kinh tế học, quản trị chiến lược, khoa học hệ thống, lý thuyết độ phức hợp và quản trị rủi ro.

Thực tiễn những năm gần đây cho thấy các cuộc khủng hoảng kinh tế, đại dịch, gián đoạn chuỗi cung ứng, sự phát triển nhanh của trí tuệ nhân tạo và những thay đổi về chính sách thương mại quốc tế đều có thể làm thay đổi sâu sắc môi trường kinh doanh trong thời gian rất ngắn.

Điều đó cho thấy doanh nghiệp không thể chỉ dựa vào kinh nghiệm quá khứ, mà cần phát triển năng lực quan sát, học hỏi và thích ứng liên tục.

Ví dụ minh họa

Một doanh nghiệp sản xuất có thể xây dựng kế hoạch kinh doanh dựa trên giả định về chi phí nguyên vật liệu ổn định. Tuy nhiên, chỉ trong một thời gian ngắn, giá nguyên liệu, tỷ giá, chi phí logistics hoặc chính sách thuế có thể thay đổi đáng kể, kéo theo sự thay đổi của toàn bộ phương án kinh doanh.

Nếu doanh nghiệp vẫn vận hành theo kế hoạch cũ mà không có cơ chế cập nhật và điều chỉnh, rủi ro sẽ gia tăng. Ngược lại, doanh nghiệp có hệ thống theo dõi dữ liệu, phân tích xu hướng và điều chỉnh chiến lược kịp thời sẽ có khả năng giảm thiểu tác động tiêu cực và tận dụng cơ hội mới.

Giá trị ứng dụng trong quản trị doanh nghiệp

Định đề số 1 gợi mở một sự thay đổi căn bản trong tư duy quản trị.

Doanh nghiệp không nên đặt mục tiêu tìm kiếm một môi trường hoàn toàn ổn định, mà cần xây dựng năng lực thích ứng với sự thay đổi như một năng lực cốt lõi.

Điều này đòi hỏi:

• Xây dựng hệ thống quản trị linh hoạt.
• Thiết lập cơ chế cảnh báo sớm.
• Nâng cao năng lực phân tích dữ liệu và dự báo.
• Phát triển văn hóa học hỏi và đổi mới liên tục.
• Tăng cường khả năng ra quyết định trong điều kiện thông tin chưa đầy đủ.

Liên hệ với các định đề khác

Định đề số 1 là nền tảng của toàn bộ hệ thống 36 định đề.

Từ nhận thức rằng biến động là trạng thái bình thường, các định đề tiếp theo sẽ lần lượt làm rõ:

• Vì sao bất định là đặc trưng của môi trường kinh doanh hiện đại.
• Doanh nghiệp cần thay đổi tư duy như thế nào.
• Vai trò mới của quản trị tài chính.
• Sự cần thiết của Hệ sinh thái Tài chính Thông minh.
• Những đóng góp của Học thuyết Tài chính Thông minh SEAFIT trong việc hỗ trợ doanh nghiệp thích ứng và phát triển.

Bình luận học thuật của SEAFIT

Định đề số 1 không nhằm khẳng định rằng trước đây thế giới không có biến động, mà nhấn mạnh rằng trong bối cảnh hiện đại, mức độ, tốc độ và tính liên kết của các biến động đã trở thành một đặc trưng cấu trúc của môi trường kinh doanh.

Đây là sự khác biệt quan trọng về nhận thức. Khi biến động được nhìn nhận như trạng thái bình thường thay vì ngoại lệ, tư duy quản trị cũng cần chuyển từ mục tiêu duy trì sự ổn định sang mục tiêu nâng cao năng lực thích ứng.

Chính sự chuyển đổi trong cách nhìn này là điểm khởi đầu của Học thuyết Tài chính Thông minh SEAFIT.

Đánh giá học thuật

Trong khoa học, một định đề thường là một mệnh đề nền tảng được sử dụng để xây dựng các lập luận tiếp theo. Vì vậy, mỗi định đề trong công trình của SEAFIT được viết dưới dạng một mệnh đề ngắn gọn, rõ ràng, có thể trích dẫn độc lập, còn các phần “giải thích”, “cơ sở lý luận”, “ví dụ” và “ứng dụng” sẽ làm nhiệm vụ luận giải định đề đó.

Nếu duy trì cấu trúc này xuyên suốt cả 36 định đề, công trình sẽ có tính nhất quán cao và tạo thuận lợi cho nghiên cứu, giảng dạy, phản biện học thuật cũng như trích dẫn trong các tài liệu của SEAFIT về sau. Đây sẽ là một trong những đặc điểm nhận diện học thuật nổi bật của bộ công trình.

Dẫn theo nguồn: https://seafit.org.vn/dinh-de-so-1-bien-dong-la-trang-thai-binh-thuong-cua-the-gioi-kinh-doanh-hien-dai/